10. दशम् नवरात्र पूजा || अध्याय (दुर्गा सप्तशती)
॥उपसंहारः॥
इस प्रकार सप्तशती का पाठ पूरा होने पर पहले नवार्णजप करके फिर देवीसूक्त के पाठ का विधान है; अतः यहाँ भी नवार्ण-विधि उद्धृत की जाती है। सब कार्य पहले की ही भाँति होंगे।
॥विनियोगः॥
श्री-गणपतिर्-जयति। ॐ अस्य श्रीनवार्ण-मन्त्रस्य ब्रह्मा-विष्णु-रुद्रा ऋषयः,
गायत्री-ऊष्णिग-अनुष्टुभश्-छन्दांसि, श्रीमहाकाली-महालक्ष्मी-महासरस्वत्यो देवताः, ऐं बीजम्, ह्रीं शक्तिः, क्लीं कीलकम्, श्रीमहाकाली-महालक्ष्मी-महासरस्वती-प्रीत्यर्थे जपे विनियोगः।
॥ऋष्यादिन्यासः॥
ब्रह्मा-विष्णु-रुद्र-ऋषिभ्यो नमः, शिरसि। गायत्री-ऊष्णिग-अनुष्टुप्-छन्दोभ्यो नमः, मुखे महाकाली-महालक्ष्मी-महासरस्वती-देवताभ्यो नमः, हृदि। ऐं बीजाय नमः, गुह्ये। ह्रीं शक्तये नमः, पादयोः। क्लीं कीलकाय नमः, नाभौ।
"ॐ ऐं ह्रीं क्लीं चामुण्डायै विच्चे" - इति मूलेन करौ संशोध्य-
॥करन्यासः॥
ॐ ऐं अङ्गुष्ठाभ्यां नमः। ॐ ह्रीं तर्जनीभ्यां नमः। ॐ क्लीं मध्यमाभ्यां नमः। ॐ चामुण्डायै अनामिकाभ्यां नमः। ॐ विच्चे कनिष्ठिकाभ्यां नमः। ॐ ऐं ह्रीं क्लीं चामुण्डायै विच्चे करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः।
॥हृदयादिन्यासः॥
ॐ ऐं हृदयाय नमः। ॐ ह्रीं शिरसे स्वाहा। ॐ क्लीं शिखायै वषट्। ॐ चामुण्डायै कवचाय हुम्। ॐ विच्चे नेत्रत्रयाय वौषट्। ॐ ऐं ह्रीं क्लीं चामुण्डायै विच्चे अस्त्राय फट्।
॥अक्षरन्यासः॥
ॐ ऐं नमः, शिखायाम्। ॐ ह्रीं नमः, दक्षिणनेत्रे। ॐ क्लीं नमः, वामनेत्रे। ॐ चां नमः, दक्षिणकर्णे। ॐ मुं नमः, वामकर्णे। ॐ डां नमः, दक्षिणनासापुटे। ॐ यैं नमः, वामनासापुटे। ॐ विं नमः, मुखे। ॐ च्चें नमः, गुह्ये।
"एवं विन्यस्य-अष्टवारं मूलेन व्यापकं कुर्यात्"
॥दिङ्न्यासः॥
ॐ ऐं प्राच्यै नमः। ॐ ऐं आग्नेय्यै नमः।
ॐ ह्रीं दक्षिणायै नमः। ॐ ह्रीं नैर्ऋत्यै नमः।
ॐ क्लीं प्रतीच्यै नमः। ॐ क्लीं वायव्यै नमः।
ॐ चामुण्डायै उदीच्यै नमः। ॐ चामुण्डायै ऐशान्यै नमः। ॐ ऐं ह्रीं क्लीं चामुण्डायै विच्चे ऊर्ध्वायै नमः। ॐ ऐं ह्रीं क्लीं चामुण्डायै विच्चे भूम्यै नमः।
॥ध्यानम्॥
खड्गं चक्र-गदेषु-चाप-परिघ-अञ्छूलं भुशुण्डीं शिरःशङ्खं संदधतीं करैस्त्रि-नयनां सर्वाङ्ग-भूषा-वृताम्।
नीलाश्मद्युतिमास्यपाददशकां सेवे महाकालिकां यामस्तौत्स्वपिते हरौ कमलजो हन्तुं मधुं कैटभम्॥१॥
अक्षस्रक्परशुं गदेषु-कुलिशं पद्मं धनुष्-कुण्डिकां दण्डं शक्तिमसिं च चर्म जलजं घण्टां सुरा-भाजनम्।
शूलं पाश-सुदर्शने च दधतीं हस्तैः प्रसन्नाननां
सेवे सैरिभ-मर्दिनी-मिह महालक्ष्मीं सरोज-स्थिताम्॥२॥
घण्टा-शूल-हलानि शङ्ख-मुसले चक्रं धनुः सायकं हस्त-अब्जैर्दधतीं घनान्त-विलसच्छीतांशु-तुल्य-प्रभाम्।
गौरी-देह-समुद्भवां त्रिजगताम-आधारभूतां महा-पूर्वामत्र सरस्वती-मनुभजे शुम्भादि-दैत्य-आर्दिनीम्॥३॥
इस प्रकार न्यास और ध्यान करके मानसिक उपचार से देवी की पूजा करें। फिर १०८ या १००८ बार नवार्णमन्त्र का जप करना चाहिये। जप आरम्भ करने के पहले "ऐं ह्रीं अक्षमालिकायै नमः" इस मन्त्र से माला की पूजा करके इस प्रकार प्रार्थना करें-
ॐ मां माले महामाये सर्व-शक्ति-स्वरूपिणि।
चतुर्वर्गस्त्वयि न्यस्तस्त-स्मान्मे सिद्धिदा भव॥
ॐ अविघ्नं कुरु माले त्वं गृह्णामि दक्षिणे करे।
जप-काले च सिद्ध्यर्थं प्रसीद मम सिद्धये॥
ॐ अक्ष-मालाधि-पतये सुसिद्धिं देहि देहि सर्व-मन्त्रार्थ-साधिनि साधय साधय सर्वसिद्धिं परिकल्पय परिकल्पय मे स्वाहा।
इस प्रकार प्रार्थना करके जप आरम्भ करें। जप पूरा करके उसे भगवती को समर्पित करते हुए कहे-
गुह्यातिगुह्य-गोप्त्री त्वं गृहाण-अस्मत्कृतं जपम्।
सिद्धिर्-भवतु मे देवि त्वत्-प्रसादान्-महेश्वरि॥
तत्पश्चात् फिर नीचे लिखे अनुसार न्यास करें-
॥करन्यासः॥
ॐ ह्रीं अङ्गुष्ठाभ्यां नमः। ॐ चं तर्जनीभ्यां नमः। ॐ डिं मध्यमाभ्यां नमः। ॐ कां अनामिकाभ्यां नमः। ॐ यैं कनिष्ठिकाभ्यां नमः। ॐ ह्रीं चण्डिकायै करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः।
॥हृदयादिन्यासः॥
ॐ खड्गिनी शूलिनी घोरा गदिनी चक्रिणी तथा। शङ्खिनी चापिनी बाण-भुशुण्डी-परिघ-आयुधा॥ हृदयाय नमः।
ॐ शूलेन पाहि नो देवि पाहि खड्गेन चाम्बिके।
घण्टा-स्वनेन नः पाहि चाप-ज्यानिःस्वनेन च॥ शिरसे स्वाहा।
ॐ प्राच्यां रक्ष प्रतीच्यां च चण्डिके रक्ष दक्षिणे।
भ्रामणेन-आत्मशूलस्य उत्तरस्यां तथेश्वरि॥ शिखायै वषट्।
ॐ सौम्यानि यानि रूपाणि त्रैलोक्ये विचरन्ति ते।
यानि चात्यर्थ-घोराणि तै रक्षा-स्मांस्तथा भुवम्॥ कवचाय हुम्।
ॐ खड्ग-शूल-गदादीनि यानि चास्त्राणि -तेऽम्बिके।
कर-पल्लव-सङ्गीनि तैरस्मान् रक्ष सर्वतः॥ नेत्र-त्रयाय वौषट्।
ॐ सर्व-स्वरूपे सर्वेशे सर्व-शक्ति-समन्विते।
भये-भ्यस्त्राहि नो देवि दुर्गे देवि नमोऽस्तु ते॥ अस्त्राय फट्।
॥ध्यानम्॥
ॐ विद्युद्दाम-समप्रभां मृग-पति-स्कन्ध-स्थितां भीषणां कन्याभिः कर-वालखेट-विलसद्ध-स्ताभिरा-सेविताम्।
हस्तैश्चक्र-गदासि-खेट-विशिखांश्-चापं गुणं तर्जनीं बिभ्राणा-मनलात्मिकां शशिधरां दुर्गां त्रिनेत्रां भजे॥
त पूषणं भगम्।
अहं दधामि द्रविणं हविष्मते सुप्राव्ये यज-मानाय सुन्वते॥2॥
अहं राष्ट्री संगमनी वसूनां चिकितुषी प्रथमा यज्ञिया-नाम्।
तां भा देवा व्यदधुः पुरुत्रा भूरिस्थात्रां -भूर्य्या-वेश-यन्तीम्॥3॥
मया सो अन्नमत्ति यो विपश्यति यः प्राणिति य ईं शृणोत्युक्तम्।
अमन्तवो मां त उप क्षियन्ति श्रुधि श्रुत श्रद्धिवं ते वदामि॥4॥
अहमेव स्वयमिदं वदामि जुष्टं देवे-भिरुत -मानुषेभिः।
यं कामये तं तमुग्रं कृणोमि तं ब्रह्माणं तमृषिं तं सुमेधाम्॥5॥
अहं रुद्राय धनुरा तनोमि ब्रह्मद्विषे शरवे हन्तवा उ।
अहं जनाय समदं कृणो-म्यहं द्यावा-पृथिवी आ विवेश॥6॥
अहं सुवे पितरमस्य मूर्धन्मम योनिरप्स्वन्तः समुद्रे।
ततो वि तिष्ठे भुवनानु विश्वो-तामूं द्यां वर्ष्मणोप स्पृशामि॥7॥
अहमेव वात इव प्रवाम्या-रभमाणा भुवनानि विश्वा।
परो दिवा पर एना पृथिव्यैता-वती महिना संबभूव॥8॥
इति ऋग्वेदोक्तं देवीसूक्तम् समाप्तं।
Comments
Post a Comment